Hotline: (0258) 3813 758

ĐÌNH PHƯƠNG SÀI

03/11/2020 00:00        
Đọc tin

Đình Phương Sài tọa lạc tại số 83, đường Phương Sài, thuộc phường Phương Sơn, thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa.

Từ trung tâm thành phố Nha Trang đi theo đường Trần Quý Cáp, đến ngã tư rẽ phải theo đường Phương Sài, đình nằm tại số 83 đường Phương Sài. Có thể đi đến di tích bằng các phương tiện giao thông đường bộ và từ nhiều hướng như đi đường Thống Nhất,  đường Yersin…

Đình Phương Sài được ghép từ tên núi Phương (Phương Sơn: núi thơm, tức núi/đồi Trại Thủy) và tên sông Sài (còn gọi sông Củi). Ngày nay, Đình thuộc phường Phương Sơn, nhưng xưa kia phường Phương Sài và Phương Sơn là thôn phường Củi[1]. Theo địa bạ triều Nguyễn đầu thế kỷ XIX khu vực này là thôn phường Củi, xã Phước Hải, tổng Xương Hà, huyện Vĩnh Xương, phủ Diên Khánh, trấn Bình Hòa (1808) và năm 1832 dưới triều vua Minh Mệnh đổi trấn Bình Hòa thành tỉnh Khánh Hòa. Sau này, được đổi thành làng Phương Sài và năm 1924 làng Phương Sài là một trong năm làng cổ ở Nha Trang được Toàn quyền Đông Dương lập thành thị trấn Nha Trang. Năm 1976, thành phố Nha Trang tách làng thành hai phường Phương Sơn (phía núi) và Phương Sài (phía sông), lấy đường Phương Sài làm ranh giới.

Đình Phương Sài

Đình Phương Sài được xây dựng từ năm nào không ai rõ, nhưng theo các cụ bô lão kể lại khi xây dựng đình chỉ là mái tranh, dựng bằng cột gỗ tròn và quay về hướng Đông Bắc, lấy sông Sài (sông Củi) làm “tiền thủy” và núi Trại Thủy làm “hậu sơn” theo quy luật phong thủy của người xưa. Khoảng nửa cuối thế kỉ 19, tuy điều kiện kinh tế của địa phương khá ổn định nhưng con đường học vấn khoa cử của con em trong thôn không ai đỗ đạt nên các hào lão quyết định đổi hướng đình từ hướng Đông Bắc sang hướng Tây Nam. Năm 1955, đình được xoay lại theo hướng cũ là Đông Bắc.

Ngày nay, Đình được xây dựng trong khuôn viên rộng 2.248,5m2 .Từ ngoài nhìn vào di tích có các hạng mục công trình sau:Nghi môn và tường bao, Nhà bia tưởng niệm liệt sĩ, đại đình, Miếu thờ Thiên Y A Na, nhà tiền hiền, nhà kho, nhà bếp.

Đình lợp ngói âm dương, hệ mái có cổ lầu, cùng những hoa văn hình rồng phượng đắp nổi tạo cho di tích nét cổ kính giữa chốn thị thành. Đình Phương Sài được trang trí đẹp, trên cổ lầu, bờ nóc, bờ giải với các mảng đắp nổi hình tứ linh, tứ quý, dơi, hoa cúc, những bức vẽ các hoa văn động thực vật phong phú, sinh động, cùng các linh vật hình lân, nghê sống động dễ gây sự chú ý cho những ai đi qua di tích. Bên trong đình, miếu bài trí trang trọng, uy nghi với các hoành phi, câu đối, lỗ bộ, chiêng, trống, lọng … càng tăng thêm nét trầm mặc nhưng đầy cuốn hút giữa không gian phố thị ồn ào, náo nhiệt.

Hoa văn trang trí trên cổ lầu Đình Phương Sài

Đình làng Phương Sài thờ Hà Bá, Thổ công, Cao các, Bạch Mã, Tiền hiền, Hậu hiền, các anh hùng liệt sĩ. Trong đó, Tiền hiền là ông Mai Thiên Tải, người có nhiều đóng góp công sức, của cải cho làng. Ngoài ra, di tích còn có miếu Thiên Y thờ Thiên Y A Na Diễn Ngọc phi, Long cung Thánh Mẫu, Lục cung Thánh Mẫu, nhị vị Thái tử và Công chúa.

Ngày nay, đình Phương Sài còn gìn giữ được 12 sắc phong do các triều vua từ đời vua Tự Đức đến đời vua Khải Định ban tặng.

Trải qua thời gian, đình được tôn tạo và trùng tu nhiều lần:
Tự Đức năm thứ 19 (1866), ông Mai Thiên Tải đã vận động dân chúng đóng góp xây dựng lại đình mới cách đình cũ khoảng 65m về hướng Đông Bắc.
Khoảng nửa cuối thế kỉ 19, đổi hướng đình từ hướng Đông Bắc sang hướng Tây Nam.
Năm 1880 đình được tu bổ, sửa sang.
Mùa Thu năm Tân Tị (1891) miếu Thiên Y được xây dựng bên cạnh đình.
Mùa Thu năm Giáp Ngọ (1894), đình và miếu được trùng tu nhờ công của ông Mai Thiên Thành.
Năm Giáp Dần 1914, miếu được sửa sang và tôn tượng các Thánh mẫu.
Năm Kỉ Tỵ (1929), đình miếu được tu bổ, sửa sang.
Năm 1955, cắt nửa đất của đình để xây trường Tiểu học, đình dời về nửa phía Tây và xây lại theo hướng Đông Bắc, chính là ngôi đình và miếu hiện nay.

Khi đình và miếu xây xong, nhà tiền hiền và nhà khách vẫn ở vị trí cũ nên không tiện cho việc thờ cúng, năm 1968 xây cất nhà tiền hiền ở bên phải của đình, cùng nhà bếp và nhà ở của ông từ.
Năm 1969, xây nghi môn và tường bao xung quanh đất của đình.
Năm 1997, xây Nhà bia tưởng niệm liệt sỹ của phường Phương Sơn và Phương sài.
Năm 1983, xây 03 phòng học cho trường Mẫu giáo ở một phần đất bên mé phải có diện tích 09m x 7,7m. Năm 2003, UBND phường Phương Sơn mượn đình phần đất này  để xây dựng lại trường Mẫu giáo ; xây lại cổng đình do mở rộng đường Phương Sài.

Hàng năm, đình Phương Sài tổ chức hai lễ cúng lớn vào mùa Xuân và mùa Thu, như người ta vẫn quen gọi là “Xuân Thu nhị kì”. Lễ hội mùa Xuân còn gọi là cúng Xuân kì an cầu cho “Quốc thái dân an”  diễn ra vào ngày 22 và 23 tháng 03 âm lịch (lấy ngày Lễ hội Tháp Bà cúng bà Thiên Y A Na, miếu Phương Sài cũng tổ chức cúng Bà Thiên Y) và lễ hội mùa Thu còn gọi Thu tế là lễ tạ ơn trời đất, thần thánh vào thượng tuần tháng 09 âm lịch, có Lễ rước sắc từ miếu An Lạc ở số 19 đường Phan Đình Giót, phường Phương Sài về đình Phương Sài , sau đó rước trở lại cất ở miếu An Lạc.

Ghi nhận những giá trị lịch sử - văn hóa tiêu biểu của di tích, ngày 22/8/2007, đình Phương Sài được UBND tỉnh Khánh Hoà ban hành quyết định số 1522/QĐ-UBND xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp tỉnh.

                                                                             Nguyễn Thị Hồng Tâm


[1] Xưa kia tên địa danh lấy theo ngành nghề chính ở địa phương, khu vực này người dân có nghề chặt củi bán nên được gọi là Phường Củi

Xem ảnh di tích 3D tại đây:khanhhoa360.vn/vi/Tourism/Places/12/djinh-phuong-sai.html 

Quét mã QR để xem vị trí di tích tại đây:

                    

Bài viết được đánh giá:
Tổng số đánh giá:
 

Tin khác

breaker
ĐÌNH VĨNH HỘI
Đình Vĩnh Hội tọa lạc tại tổ 12 Vĩnh Hội, phường Ngọc Hiệp, thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa.
ĐÌNH - LĂNG TRƯỜNG TÂY
Đình – lăng Trường Tây có đặc điểm riêng không giống như nhiều di tích khác, đó là có hai cổng, thể hiện đặc thù của di tích: cổng tây là nghi môn của đình và cổng đông là nghi môn của lăng. Tuy nhiên, tiền tế và chính điện được quay hướng Đông, hướng chính của lăng Ông. Đình – lăng được xây dựng .....
ĐÌNH – LĂNG CÙ LAO
Đình – lăng Cù Lao quay hướng Nam, được xây dựng trong khuôn viên rộng 1.222,8 m2 . Đình đã được tu bổ, tôn tạo vào năm 2002, kiến trúc vẫn giữ lại những nét truyền thống của mái đình truyền thống ở Khánh Hòa: đình có cổ lầu, kết cấu bộ khung gỗ, có vì kèo, một số đầu dư, cột đình được chạm trổ hoa văn tứ linh “Long, Lân, Quy, Phượng”…
ĐÌNH XƯƠNG HUÂN
Đình Xương Huân được xây dựng trong khuôn viên khép kín, có tổng diện tích là 16.749 m2, mặt tiền quay về hướng Tây Nam. Đình gồm các hạng mục công trình như sau: Nghi môn, võ ca, Tiền tế, chính điện, miếu Thiên Y A Na, hội trường, nhà bia Liệt sỹ của phường.
ĐÌNH VÕ CẠNH
Đình tọa lạc tại thôn Võ Cạnh, xã Vĩnh Trung, thành phố Nha Trang. Qua khảo cứu và thông qua lời kể nhân chứng của các bô lão trong làng thì đình Võ Cạnh không rõ xây dựng từ năm nào. Nhưng thông qua dòng lạc khoản ghi trên quá giang của đình, thì đình được di dời và khởi dựng lại ở vị trí hiện nay vào năm Ất Hợi (năm 1815); trên nghi môn của đình ghi “Di lập Ất Hợi – 1815”.
ĐÌNH PHÚ VINH
Đình Phú Vinh vừa là nơi làm lễ xuất phát đánh địch ở Nha Trang, đồng thời cũng là nơi bộ đội ta rút về nghỉ ngơi. Bên cạnh đó, đình Phú Vinh còn là nơi quân dân ta huấn luyện võ thuật để phục vụ cho cuộc chiến đấu 101 ngày đêm ở Mặt trận Nha Trang - Khánh Hoà (từ 23-10-1945 đến đầu tháng 2-1946).
ĐÌNH VĨNH CHÂU
Đình Vĩnh Châu tọa lạc thôn Vĩnh Châu, xã Vĩnh Hiệp, thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa. Cuối thế kỷ XVIII, nhân dân nơi đây tạo dựng ngôi đình Vĩnh Châu. Ban đầu đình được dựng lên bằng tranh tre, nứa lá. Năm 1965, toàn bộ ngôi đình được xây dựng lại. Năm 1975, sau khi thống nhất đất nước, UBND xã Vĩnh Hiệp làm việc tại đình Vĩnh Châu.
MIẾU THIÊN HẬU HẢI NAM
Miếu Thiên Hậu Hải Nam do những người Việt gốc Hoa vùng Hải Nam sang sinh sống và làm ăn tại Vĩnh Điềm xây dựng lên để thờ bà Thiên Hậu. Dưới thời Nguyễn khu vực này thuộc thôn Đông An, xã Vĩnh An, tổng Xương Hà, huyện Vĩnh Xương, phủ Diên Khánh, trấn Bình Hòa.
ĐÌNH LƯ CẤM
Đình Lư Cấm tọa lạc tại số 27 hương lộNgọc Hiệp, phường Ngọc Hiệp, thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa. Đình Lư Cấm được dựng khoảng cuối thế kỷ 19 (1874), trên nền móng của ngôi miếu bổn thợ để thờ Bổn cảnh Thành Hoàng, Tổ nghề gốm, Tiền hiền, Sơn lâm, Hà Bá, anh hùng liệt sĩ của địa phương.
ĐÌNH VĨNH ĐIỀM
Đình Vĩnh Điềm tọa lạc tại khóm Vĩnh Điềm, phường Ngọc Hiệp, thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa. Làng Vĩnh Điềm trước đây có tên gọi là làng Vĩnh An, năm 1831 được đổi là Vĩnh Điềm trong cuộc cải cách hành chính của vua Minh Mạng.